21 november 2005

NATUURLIJK WEEFSEL

Er rijden veel Poolse vrachtwagens op de Belgische snelwegen. De chauffeurs van de deze trucks zijn soms een maand van huis, terwijl ze in West-Europa goederen bestellen. Ik neem aan dat ze het huiswerk van hun schoolgaande kinderen ondertussen niet opvolgen. Ook binnen België is er een ware pendelcultuur, gespreid over de hele dag. Van de werknemers wordt flexibiliteit verwacht. Ook van kaders, die ook soms lang van huis zijn, om te vergaderen in het buitenland.

Tijdens de vakantieperioden, gaat het toerisme letterlijk steeds verder. Vroeger was dit de Noordzeekust of de Ardennen, dan Spanje en Griekenland, nu Sri Lanka en Indonesië, Zuid-Afrika en Kenia, Mexico of Cuba. Op minder dan een dag kan je aan de andere kant van de wereld een droomweekend doorbrengen.

De grenzen van het toerisme zijn blijkbaar nog niet bereikt. De Amerikaanse firma Space Adventures brengt binnenkort "de ruimte op de markt". Enkele multimiljonairs maakten al zulk een commerciële ruimtevlucht. De Amerikaanse overheid, van haar kant, droomt van bemande vluchten naar Mars.

In al deze verhalen vind ik iets gemeenschappelijks, dat ik het "Star-Trek-Syndroom" noem. Het is de gedachte, dat een mens niet meer is dan een fysiek lichaam, volledig gescheiden van zijn omgeving, gewoon overplaatsbaar, zonder problemen. Zoals je bij een puzzle een stukje verplaatst van hier naar daar. Inderdaad, in "Star-Trek" vliegt de bemanning van de "Enterprise" onder leiding van Captain Kirk het hele heelal rond, en landt op de ene planeet, dan weer op de andere. De leefbaarheid van de planeet wordt daarbij meestal weergegeven onder de vorm van één of ander zuurstofpercentage in de lucht, of iets dergelijks. De mens als willekeurig (o)verplaatsbaar voorwerp.

Wie een beetje zijn gedachten laat lopen naar onze relatie met onze planeet "Aarde", vindt wel meer dan de 21% zuurstof in de atmosfeer. De zwaartekracht bijvoorbeeld. Een dag rechtop staan, zal nog lukken, maar wie een dag ondersteboven hangt, sterft aan een hersenbloeding. Elke stap die we zetten geeft een schok in onze beenderen, die deze stimuleert om kalk op te nemen. Het verschijnen van het zonlicht in de ochtend werkt als een "tijdsaangever" voor onze biologische klok, die afgestemd is op de rotatiesnelheid van onze planeet, namelijk 24 uur. Wie op korte tijd ver reist, ondervindt jet-lag. Aan zee en bij rivieren zijn we gewend aan eb en vloed, een gevolg van de aanwezigheid van de maan. De koolstofmoleculen in ons lichaam, werden ooit door vulkanen in de atmosfeer gebracht. De seizoenen in de gematigde streken , zijn een gevolg van de schuine stand van de aard-as. De indianen van het Andes-gebergte hebben meer hemoglobine in hun bloed, als gevolg van het lagere zuurstofgehalte in de lucht.

De Gaia-hypothese van James Lovelock legt grote nadruk op de onderlinge verbondenheid van alle leven op aarde, onderling en met de planeet. Ook de nieuwe wetenschap "Biogeologie" (niet verwarren met "geobiologie" , die op nog een andere manier hieraan aandacht schenkt ) wil de wederzijdse betrokkenheid van leven en planeet bestuderen en in kaart brengen. Wat ontbreekt in het "Star-Trek-Syndroom" is een visie op deze verbondenheid. Zij is innerlijk en wezenlijk, niet een mystieke verbodenheid met "het hogere".

Een visie op verbondenheid kan je op verschillende manieren invullen:
- onbestaand, zoals in bovenstaande voorbeelden
- verbondenheid met "het hogere", waardoor dat "hogere" het karakter van een wetgever krijgt
- onderlinge verbondenheid onder op-zich-staande mensen
- innerlijke verbondenheid met de natuur
- innerlijke verbondenheid met de natuur en met de maatschappij van mensen-in-een-gezin

De sociale psychologie ziet het individu als een groepslid. Ze gaat uit van groepsdynamica. Groepen worden onderscheiden van los-zand-verzamelingen van mensen. Wie met twintig op een trein staat te wachten, vormt geen groep, maar een samenscholing. In die visie krijgt het gedrag van mensen betekenis, naar gelang de groepen waartoe hij behoort: het gezin, de club, de gemeenschap. Een geïsoleerd individu (Robinson Crosoë op Mars) is niet levensvatbaar. Zelfs van alleenstaanden zou je kunnen zeggen dat zij deel uitmaken van een gezin van één persoon. Verschillende studies, bijvoorbeeld bij ouderen, hebben uitgewezen dat de fysieke en de geestelijke gezondheid sterk afhankelijk zijn van sociale contacten en geborgenheid. De sociale integratie van een persoon geven hem kracht, emotionele rijkdom en bescherming.

Het geatomiseerde individu is dus de sociale tegenhanger van de astronaut: niet alleen ontkoppeld van de planeet, maar ook van zijn familieverbanden. Omgekeerd heeft de vernietiging van de familieverbanden atomisering en afhankelijkheid tot gevolg. Een sekte verbiedt of belemmert contact van de sekteleden met hun familie. Zij krijgen een nieuwe naam binnen een "nieuwe familie", moeten hun vroegere banden verbreken en vergeten, en zich toeleggen op de nieuwe gemeenschap waartoe ze nu behoren. Familiecontacten worden daar ervaren als een gevaar.

Het bedreigen van familieverbanden kan in het algemeen dienst doen als ernstig "knipperlicht" voor machtspolitiek, door middel van zelfverlies en de atomisering van de mens.

Op dit ogenblik wordt deze familiale integratie bedreigd door minstens twee maatschappelijke fenomenen: de vrije markt enerzijds en de holebi-wetten anderzijds.

De communicatie rond het laatste is bijzonder problematisch, omdat ze volledig gepolariseerd is, zodat je eigenlijk niet meer kan spreken van een echt maatschappelijk debat. Holebi-wetten zijn een icoon geworden van zichzelf-progressief-noemenden, en dat is bijzonder jammer. Tijdens de laatste presidentsverkiezingen in de USA hebben de Republikeinen deze polarisering handig uitgespeeld door gelijktijdig een referendum over het homo-huwelijk te organiseren. Vragen stellen rond de holebi-wetten, is voor sommigen een echt taboe.

Je zou kunnen aannemen dat conservatieven over het algemeen holebi-wetten afkeuren, en dat bijgevolg de voorstanders ervan progressief zijn. Daaruit besluiten dat wie progressief is of wil zijn, ook noodzakelijk voorstander is of moet zijn van holebi-wetten, is een stap te ver, of, een verkeerde conclusie. Alle situaties zijn verschillend, en dat argument geldt in alle richtingen, niet alleen ten voordele, maar ook ten nadele van holebi-wetten. In tegenstelling tot een hetero-gezin, kunnen de kinderen in een homo-gezin uitsluitend geadopteerd zijn. Homoseksualiteit is onvruchtbaar: een kind dat geboren wordt in een homo-gezin, kan met maximaal één partner genetische verwantschap hebben, echte biologische reproductie is er onmogelijk. De paradox van het homo-huwelijk is dat voor holebi’s een regeling wordt gevraagd (huwelijk), die door dezelfden voor progressieve hetero’s wordt afgewezen. Die wonen liever gewoon (al dan niet seriëel) samen.

De problematiek is zeer complex, en zonder twijfel een maatschappelijk en menselijk feit dat zeer veel aandacht vereist en verdient. Deze terechte en goedbedoelde bezorgdheid laten gebruiken of misbruiken door degenen die om machtsredenen het verschijnsel "familieverbanden" willen verzwakken, is niet de aangewezen weg om tegemoet te komen aan deze terechte probleemstellingen. Ik denk dat dit debat nood heeft aan nuancering en aan zin voor realiteit, en dat het beter is het niet te "ver-ideologiseren".

De combinatie van vrije-markt-economie en emancipatie van de vrouw heeft als neveneffect dat in de meeste gezinnen twee het werk van drie moeten doen. Sommigen vangen dit op door huishoudelijk werk uit te besteden, maar om dit te kunnen betalen, moet er weer meer gewerkt worden, niet thuis, maar op de arbeidsmarkt. De flexibilisering van deze arbeidsmarkt maakt dat beide partners soms heel verscheiden werkuren op verafgelegen werkplaatsen hebben. Dat zulks een gezin zwaar onder druk zet, is meer dan normaal. Hoe ver kan je gaan met het uitbesteden van gezinstaken? De vaardigheid die daarvoor nodig is, gaat door verwaarlozing verloren, zodat uiteindelijk het uitbesteden geen keuze meer is. Beide grootouders worden eveneens op de arbeidsmarkt verwacht, zodat ook zij het gangbare helpende handje niet meer kunnen toesteken. Vervreemd, vereenzaamd en overbelast: zo kan je een gezin toch geen kindvriendelijke omgeving noemen. Als er al kinderen zijn: niet zo bij een "dins-koppel": double income, no sex.

Gezelligheid vraagt nabijheid. De kamasutra werd geschreven voor gehuwde paren. "Progressieve" kringen zijn echter dikwijls tegenstander van het patriarchale gezin. De positie van de moslim-vrouw wordt, enigszins met Westers geheugenverlies, beschimpt. Problematisch daarbij zijn niet de familieverbanden zelf, wel de invulling daarvan. Een gezin kan ook evenwichtig zijn.

Net zoals bij de sekte, worden in een ultra-liberale context om (economische) machtsredenen de familieverbanden onder druk gezet. Net zoals de astronaut los is van de aarde, zien we hier een ontkoppeld en op zichzelf teruggeworpen individu. En alle ideologische vrolijkheid over die ongebondenheid van de mens, kan wel doen vergeten dat er tevens een aspect "lijden" in aanwezig is.

Het beeld dat ik hier wil schetsen is er een van innerlijke verbondenheid, met de aarde, met de natuur en met een familie, in een levende gemeenschap. Meer dan materiëel eigendom, is dit, naar mijn mening, menselijke rijkdom. Duurzaamheid is op die manier niet tegengesteld aan, maar de voedingsbodem van en de basisvoorwaarde voor economische bloei (liever dan "groei").

Comments: Een reactie plaatsen



<< Home

This page is powered by Blogger. Isn't yours?